Δήμητρα Σπανού, χημικός, συνταξιούχος καθηγήτρια Μέσης Εκπαίδευσης από 30-6-2025
υπό κατασκευή
* Τα υβριδοποιημένα ατομικά και μοριακά τροχιακά
Αυτή η περιγραφή των απλών τροχιακών δεν είναι ικανοποιητική για πολύπλοκες ενώσεις και έτσι εισάγεται από τον Pauling to 1931 η έννοια του υβριδισμού των τροχιακών.
Υβριδοποιημένα ατομικά τροχιακά 
Συμφωνα με αυτήν ατομικά τροχιακά στο κέλυφος, σε ίδια ενεργειακή στοιβάδα ή σε συνεχόμενες, μπορούν να συνδυαστούν και να 
σχηματίσουν ίσα νέα ισοδύναμα ενεργειακά τροχιακά, αφού πρώτα επιλεγούν τα κατάλληλα ηλεκτρόνια. Τα τροχιακά που μπορούν να υβρυδοποιηθούν είναι τα s, p, d.
Παράδειγμα υβρυδισμού : αν συνδυαστούν από τα τροχιακά σθένους 1s και 3p τροχιακά μπορούν να σχηματίσουν τέσσερα sp3 υβριδοποιημένα ατομικά τροχιακά.7. Φυσικά υπάρχουν κι άλλα είδη υβριδισμού:
Όμοια τα τρία sp2 κ.λ.π. Σε σύμπλοκες ενώσεις είναι συχνός η υβριδοποίηση ταυτόχρονα s, p και d (dsp2, dsp3, d2sp3 )
Αν έχουμε τροχιακά με ίδια φορά στρέψης ++ή - - αυτά αλληλοενισχύονται και αντίθετα αν έχουν αντίθετη φορά στρέψης +- μειώνονται
Στην περίπτωση που ένα από τα υβριδοποιημένα αυτά τροχιακά sp3 είναι ημικατελειμμένα ( έχει ένα μόνο ηλεκτρόνιο) αυτό συνεισφέρεται για
την δημιουργία ομοιπολικού σ- δεσμού μέσω γραμμικής αλληλοκάλυψης.
Πλευρική αλληλοκάλυψη p τροχιακού με κάποιο άλλο τροχιακό οδηγεί σε π-δεσμό
Μοριακά τροχιακά 
Τα μοριακά τροχιακά προκύπτουν από αλληλεπιδράσεις μεταξύ ατομικών τροχιακών ή υβριδιποιημένων ατομικών τροχιακών, οι οποίες επιτρέπονται αν οι συμμετρίες των ατομικών τροχιακών είναι συμβατές μεταξύ τους
H επικάλυψη είναι εφικτή εφόσον τα επικαλυπτόμενα τροχιακά έχουν παραπλήσιες ενέργειες, περίπου ίδια συμμετρία και σχετικά μικρή απόσταση ώστε να γίνει η επικάλυψη
Τα μοριακά τροχιακά μπορεί να γίνουν με διαφορετικό προσανατολισμό. Έτσι διακρίνουμε συνδέσεις σ, π, δ. και φ
με σύνδεση σ: Αν τα άτοιμα τροχιακά συνδεθούν για να δώσουν το μοριακο τροχιακό στον άξονα των πυρήνων τους με επικάλυψη ατομικών τροχιακών όπως: s+s, s+p, s+d, pz+pz, dz2+dz2
με σύνδεση π: Υπάρχουν υποκαταστάτες ( F-, CL-, Br- OH-S2-. O2-) που μπορούν να συνδεθούν με το μέταλλο μέσω π μοριακών δεσμών για να δώσουν το μοριακο τροχιακό .από το μεταλλικό ιόν κατάλληλα είναι τα ατομικά τροχιακά dxy, dxz, dyx
Ως προς την ενέργειά τους, υπάρχουν τρεις κατηγορίες μοριακών τροχιακών:
Τα δεσμικά μοριακά τροχιακά τα οποία έχουν χαμηλότερη ενέργεια από αυτήν των αντίστοιχων ατομικών τροχιακών
Τα αντιδεσμικά μοριακά τροχιακά τα οποία έχουν υψηλότερη ενέργεια από αυτήν των αντίστοιχων ατομικών τροχιακών 
Τα μη δεσμικά μοριακά τροχιακά τα οποία έχουν ιση ενέργεια από αυτήν των αντίστοιχων ατομικών τροχιακών
ΥΒΡΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΛΟΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ
**Υβριδοποιημενα τροχιακά στις σύμπλοκες ενώσεις (ενώσεις ένταξης)
Πως δημιουργείται η σύμπλοκος ένωση
Η πλήρωση των κενών υβριδικών τροχιακών του μεταλλοϊόντος που ο αριθμός τους είναι ίσος με τον αριθμό των ατομικών του τροχιακών που λαμβάνουν μέρος στον υβριδισμό, επιτυγχάνεται μέσω του σχηματισμού δοτικών ομοιοπολικών δεσμών μεταξύ υποκαταστατών και κεντρικού ιόντος αφού ο κάθε υποκαταστάτης προσφέρει ένα ζεύγος ηλεκτρονίων στο μεταλλοιόν.
ΠΗΓΕΣ
https://dlefkad.blogspot.com/2017/02/blog-post.html
Τι είναι τα εκφυλισμένα τροχιακά; - Maestrovirtuale.comΤι είναι τα εκφυλισμένα τροχιακά; - Maestrovirtuale.com
ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ - ΟΙ ΚΒΑΝΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΤΡΟΧΙΑΚΑ | PDF
Ατομικά τροχιακά: από τι αποτελούνται και τύποι - Maestrovirtuale.com
* Τα υβριδοποιημένα ατομικά και μοριακά τροχιακά
Αυτή η περιγραφή των απλών τροχιακών δεν είναι ικανοποιητική για πολύπλοκες ενώσεις και έτσι εισάγεται από τον Pauling to 1931 η έννοια του υβριδισμού των τροχιακών.
Υβριδοποιημένα ατομικά τροχιακά
Συμφωνα με αυτήν ατομικά τροχιακά στο κέλυφος, σε ίδια ενεργειακή στοιβάδα ή σε συνεχόμενες, μπορούν να συνδυαστούν και να σχηματίσουν ίσα νέα ισοδύναμα ενεργειακά τροχιακά, αφού πρώτα επιλεγούν τα κατάλληλα ηλεκτρόνια. Τα τροχιακά που μπορούν να υβρυδοποιηθούν είναι τα s, p, d.
Παράδειγμα υβρυδισμού : αν συνδυαστούν από τα τροχιακά σθένους 1s και 3p τροχιακά μπορούν να σχηματίσουν τέσσερα sp3 υβριδοποιημένα ατομικά τροχιακά.7. Φυσικά υπάρχουν κι άλλα είδη υβριδισμού:
Όμοια τα τρία sp2 κ.λ.π. Σε σύμπλοκες ενώσεις είναι συχνός η υβριδοποίηση ταυτόχρονα s, p και d (dsp2, dsp3, d2sp3 )
Αν έχουμε τροχιακά με ίδια φορά στρέψης ++ή - - αυτά αλληλοενισχύονται και αντίθετα αν έχουν αντίθετη φορά στρέψης +- μειώνονται
Στην περίπτωση που ένα από τα υβριδοποιημένα αυτά τροχιακά sp3 είναι ημικατελειμμένα ( έχει ένα μόνο ηλεκτρόνιο) αυτό συνεισφέρεται για
την δημιουργία ομοιπολικού σ- δεσμού μέσω γραμμικής αλληλοκάλυψης.
Πλευρική αλληλοκάλυψη p τροχιακού με κάποιο άλλο τροχιακό οδηγεί σε π-δεσμό
Μοριακά τροχιακά
Τα μοριακά τροχιακά προκύπτουν από αλληλεπιδράσεις μεταξύ ατομικών τροχιακών ή υβριδιποιημένων ατομικών τροχιακών, οι οποίες επιτρέπονται αν οι συμμετρίες των ατομικών τροχιακών είναι συμβατές μεταξύ τους
H επικάλυψη είναι εφικτή εφόσον τα επικαλυπτόμενα τροχιακά έχουν παραπλήσιες ενέργειες, περίπου ίδια συμμετρία και σχετικά μικρή απόσταση ώστε να γίνει η επικάλυψη
Τα μοριακά τροχιακά μπορεί να γίνουν με διαφορετικό προσανατολισμό. Έτσι διακρίνουμε συνδέσεις σ, π, δ. και φ
με σύνδεση σ: Αν τα άτοιμα τροχιακά συνδεθούν για να δώσουν το μοριακο τροχιακό στον άξονα των πυρήνων τους με επικάλυψη ατομικών τροχιακών όπως: s+s, s+p, s+d, pz+pz, dz2+dz2
με σύνδεση π: Υπάρχουν υποκαταστάτες ( F-, CL-, Br- OH-S2-. O2-) που μπορούν να συνδεθούν με το μέταλλο μέσω π μοριακών δεσμών για να δώσουν το μοριακο τροχιακό .από το μεταλλικό ιόν κατάλληλα είναι τα ατομικά τροχιακά dxy, dxz, dyx
Ως προς την ενέργειά τους, υπάρχουν τρεις κατηγορίες μοριακών τροχιακών:
Τα δεσμικά μοριακά τροχιακά τα οποία έχουν χαμηλότερη ενέργεια από αυτήν των αντίστοιχων ατομικών τροχιακών
Τα αντιδεσμικά μοριακά τροχιακά τα οποία έχουν υψηλότερη ενέργεια από αυτήν των αντίστοιχων ατομικών τροχιακών
Τα μη δεσμικά μοριακά τροχιακά τα οποία έχουν ιση ενέργεια από αυτήν των αντίστοιχων ατομικών τροχιακών
ΥΒΡΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΛΟΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ
**Υβριδοποιημενα τροχιακά στις σύμπλοκες ενώσεις (ενώσεις ένταξης)
Πως δημιουργείται η σύμπλοκος ένωση
Η πλήρωση των κενών υβριδικών τροχιακών του μεταλλοϊόντος που ο αριθμός τους είναι ίσος με τον αριθμό των ατομικών του τροχιακών που λαμβάνουν μέρος στον υβριδισμό, επιτυγχάνεται μέσω του σχηματισμού δοτικών ομοιοπολικών δεσμών μεταξύ υποκαταστατών και κεντρικού ιόντος αφού ο κάθε υποκαταστάτης προσφέρει ένα ζεύγος ηλεκτρονίων στο μεταλλοιόν.